شبکه‌های مجازی ما را به کجا می برد؟/ "حریمی"‌که ما را از هم بیگانه کرده است

نفوذ وسایل ارتباطی جدید و گسترش استفاده از آن‌ها موجب سردی روابط بنیان خانواده شده است. با رشد و گسترش شبکه‌های ارتباطی و افزایش گرایش افراد در جامعه به استفاده از این قبیل وسایل ارتباطی و رسانه‌ای، تغییرات جدی در سبک زندگی خانواده‌ها روی داده است و موجب ترویج و تبلیغ الگوی خاص و جدید زندگی در بین اعضای خانواده ها شده است.

به گونه‌ای که این تغییر سریع در سبک و سیاق زندگی و منش اقتصادی و اجتماعی موجب واردشدن آسیب‌های جدی بر پیکر خانواده‌های ایرانی شده است.

**عصر ارتباطات و ظهور شیوه‌های نوین ارتباطی

با توجه به اینکه قرن 21 عصر ارتباطات شناخته شده و در آن شاهد تحولات عظیم اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و ... در زندگی بشر امروز هستیم نوع روابط افراد و از جمله خانواده‌ها نیز تغییر کرده است و شکل‌های تازه‌ای به خود گرفته است.

تغییر شکل روابط انسانی در عصر ارتباطات و نفوذ شکل‌های مختلف نوظهور شیوه‌های برقراری ارتباط بین جوامع موجب شده تا این سبک‌های جدید مرزهای جغرافیایی و کشورها را درنوردیده و موجب دگرگونی در اعتقادات و ارزش‌ها و همچنین فرهنگ جوامع و سبک زندگی خانواده‌ها به خصوص خانوده‌های ایرانی شود.

حال با توجه به نفوذ حجم عظیم تکنولوژی‌های نوین در زندگی خانواده‌های ایرانی آن‌ها در برابر این قبیل تحولات عمیق و دگرگونی‌های ناگهانی دچارسردرگمی شده و مدام در پی تغییردادن خود و سبک زندگی‌شان هستند تا بتوانند خود را به آخرین متدهای روز دنیا برسانند.

**گذراندن اوقات فراغت با تکنولوژی‌های جدید

امروزه رسانه‌ها و وسایل ارتباطی جمعی نوین به عنوان ابزاری برای وقت‌گذرانی و انجام برخی امور ضروری و غیرضروری بشر تبدیل شده است.

تأثیر رواج این وسایل در زندگی خانواده‌ها به جایی رسیده که کارکرد‌ها و نقش اساسی آن‌ها را تغییر داده است. خانواده به عنوان نهاد و رکن اصلی در هر جامعه‌ای در انتقال برخی ارزش‌ها و ویژگی‌های انسانی و اجتماعی به نسل‌های بعدی دچار مشکلات فراوانی شده است.

نفوذ بی‌رویه وسایل ارتباطی مثل اینترنت، موبایل، شبکه‌های مجازی و گروه‌های مختلف اجتماعی دربین کاربران و استفاده بی‌رویه آن‌ها از این قبیل لوازم باعث شده تا الگوی روابط خانوادگی و نیز الگوی مصرف کالاهای فرهنگی در بین افراد تغییر کند و دیگر جایی برای ارتباطات رو در رو و چهره به چهره آن‌ها و نیز وسایل فرهنگی مثل کتاب، روزنامه و مجله و ... در بین آن‌ها نباشد.

افراد مختلف اغلب اوغات فراغت خود را صرف استفاده از این وسایل نوین ارتباطی، بازی و یا چت کردن در این شبکه‌ها می‌کنند. در نتیجه نفوذ این وسایل در بین جوانان و خانواده‌های آ‌ن‌ها الگوهای هویت‌پذیری افراد نیز دچار تغییر و گاها متزلزل شده و خانواده‌ها را در تربیت فرزندان و جامعه‌پذیری آن‌ها دچار مشکل کرده است.

**شکل‌گیری هویت جدید و فردگرایی

استقبال از این لوازم و ابزارهای ارتباطی به وسیله کاربران به حدی بوده که شکل‌گیری هویت و شخصیت آن‌ها را شدیدا تحت تاثیر قرار داده است.

این مسئله خود عاملی شده برای رشد فردگرایی در بین افراد، کمرنگ شدن برخی ارزش‌های اخلاقی و اعتقادی، جایگزینی برخی الگوهای غربی، ضد اجتماعی و غیراخلاقی که توسط این وسایل رواج یافته است و نیز باعث سردی روابط خانوادگی و حتی افزایش میزان طلاق، کاهش ازدواج، رشد اختلافات خانوادگی و ضعف بنیان خانواده‌ها شده است.

امروزه لوازمی مثل موبایل و اینترنت به عنوان مهمان ناخوانده خانواده‌های ایرانی تبدیل شده است که نعمت باهم بودن را از آن‌ها گرفته است. تا جایی که حتی در روزهای تعطیل و ساعاتی که افراد بیکار هستند، باید وقت خود را در کنار خانواده و با یکدیگر سپری کنند، اما اعضای خانواده‌ها با به دست گرفتن گوشی‌ها و وسایل ارتباطی خود دنیا و سبک جدیدی را در روابط خود به وجود آورده‌اند.

آن‌ها ساعت‌های بسیاری را که می‌توانند به همراه خانواده‌ به گشت‌وگذار و یا تفریح بپردازند صرف چت کردن و یا گفت‌وگو با دوستان مجازی در صفحات اجتماعی می‌کنند.

با این حال ارتباط بین والدین و فرزندان و حتی زوجین درنتیجه استفاده از این قبیل لوازم سرد می‌شود و بستری مناسب برای بروز رفتارهای نابهنجار ناشی از رواج این شیوه‌های نادرست رفتاری که باعث رشد فردیت بیشتر در بین افراد جامعه می‌شود.

در نتیجه افراد برای آنکه جای خالی اعضای خانواده را پرکنند، در خارج از منزل و یا در محیط مجازی با دیگران دوست می‌شوند و راه برای انجام کارهایی خلاف فرهنگ و عرف جامعه باز می‌شود، چرا که فرد با تاثیر گرفتن از این قبیل وسایل ارتباطی و دوستان ناباب سبک و شیوه‌های جدید رفتاری را یاد گرفته و در زندگی واقعی خود عملی می‌کنند.

حال با این تفاسیر این فضاها و شبکه‌های اجتماعی موجب شده تا اوقات فراغت و باهم بودن خانواده‌ها نیز دستخوش تغییرات جدی قرارگیرد و تبعات جبران ناپذیری را برای آن‌ها به همراه آورد.

با توجه به اینکه چرخه‌ مدرنیته و جهانی‌شدن موجب شده تا نقش رسانه‌ها و فضاهای ارتباطی نوین در زندگی بشریت نسبت به سایر عناصر فرهنگی پررنگ‌تر شود، باید توجه بیشتری برکانون خانواده شود، چرا که این قبیل فضاها و وسایل ارتباطی سبب سست شدن پایه‌های نهاد خانواده و دورشدن اعضای آن‌ از یکدیگر می شود.

سازمان‌ها و نهادهای مربوطه باید برنامه‌های صحیح و مدونی را برای اوقات فراغت تهیه و تدوین کنند و همچنین به منظور استفاده صحیح کاربران باید فرهنگ سازی شود تا شاهد عواقب جبران ناپذیر آن‌ها در جامعه نباشیم.

معصومه پاپی نژاد مدیرعامل کانون مهرخانواده علوی با بیان اینکه این روزها خانواده‌ها فرصت کمی برای دورهم بودن صرف می‌کنند، گفت: امروزه زن و شوهر و فرزندان هریک گذراندن اوقات فراغت جداگانه و با دوستان خود را به خانواده ترجیح می‌دهند.

وی همچنین با اشاره به نفوذ سبک زندگی غربی و تأثیر آن بر سبک زندگی ایرانی – اسلامی، گفت: باید ابعاد مختلف سبک زندگی را بشناسیم و برای تمام زوایای آن برنامه‌ریزی داشته باشیم.

نفت 35دلاری در بودجه 95/ هفته آینده لایحه به مجلس ارسال می‌شود

مشاور وزیر نفت گفت: در بودجه سال 95 قیمت نفت 35دلار پیش بینی شده است و لایحه آن هفته آینده به مجلس فرستاده می شود.منصور معظمی مشاور وزیر نفت در جمع خبرنگاران در بودجه سال 95 قیمت نفت 35دلار پیش بینی شده است و لایحه آن هفته آینده به مجلس فرستاده می شود.

وی تصریح کرد: با این رقم درآمد نفتی در سال آینده 22 میلیارد دلار خواهد بود همچنین 85 هزار میلیارد تومان از طریق مالیات تامین خواهد شد.

معظمی خاطرنشان کرد: در سال آینده قیمت نفت طبق سالجاری خواهد بود تغییر محسوسی نخواهد داشت.

عذر خواهی رشیدپور از احمدی‌نژاد و طرفدارانش/ رئیس دولت دهم به چه کسانی گفت بزغاله؟

  رضا شیدپور با انتشار متنی از نسبت دادن سخنی نادرست به رییس جمهور سابق، از او و طرفدارانش عذرخواهی کرد.

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در قسمتی از برنامه «دید در شب» در گفتگوی رضا رشیدپور با حجه‌الاسلام شجونی از هواداران محمود احمدی‌نژاد، وقتی حجهالاسلام شجونی، حسن روحانی را فردی فاقد روحیه انتقادپذیری خطاب کرد و او را به دشنام دادن به مخالفانش متهم کرد، رشیدپور در پاسخ به او گفته بود که احمدی‌نژاد هم مخالفانش را «بزغاله» خطاب کرده است.

به گفته رشیدپور بعد از برنامه طرفدران احمدی‌نژاد، سخنان او را غیرواقعی دانستند و او بعد از بررسی متوجه شده که احمدی نژاد، لقب بزغاله را به تضعیف‌کنندگان فرهنگ انتظار و شهادت داده است.

رشیدپور  نوشته  به کار بردن واژگان این چنینی را، با هر دلیل و منطقی  در شأن یک رییس جمهور نمی داند، اما با کمال میل از احمدی نژاد و طرفدارانش و رسانه های هوادار او، عذرخواهی می‌کند.

متن کامل نوشته رضا رشیدپور به این شرح است: «به گمان من در دنیای پرهیاهوی رسانه , کسی می تواند ادعای شرافت کند که اصل امانت و صداقت را با هیچ بهایی معامله نکند .

در تمام دورانی که ساعتها آنتن زنده ی سیما در اختیارم بود تلاش کردم تا کلامی غیر از واقعیت نگویم و هرگز سلیقه ها و اعتقادات شخصی ام را به آنتن نکشانم . چون آنتن زنده را مصداق روشن حق الناس می دانم و افتخار می کنم که دلیل سالها دوری ام از صداوسیما , هرگز رفتار و گفتارم روی آنتن نبوده است .
حالا که به لطف نگاه مهربان شما , تریبون کوچکی برای بازتاب دغدغه های مردم شریفمان راه انداخته ام ; هرچند که ریالی از بیت المال و ... بهره نمی گیرم اما باز هم دلم می خواهد که رویه ام همان باشد که بود . چون توجه و لطف مردم هم بیت المال است و انتظار آنها برای شنیدن حقیفت ; حق الناس .
پس بی طرف و امانتدار می مانم
در فرازی از گفتگو با حاج آقای شجونی در لحظه ای که ایشان آقای روحانی را فاقد روحیه نقدپذیری دانست و ایشان را به دشنام دادن به منتقدان متهم کرد , عرض کردم که " رییس جمهور سابق هم منتقدانش را بزغاله خطاب می کرد " .
این بخش از عرایضم مورد نقد طرفداران جناب احمدی نژاد واقع شده و آن را غیر واقعی خوانده اند .
جستجوی دقیق تر در اسناد رسانه ای نشان می دهد که حق با ایشان است و این لقب به تضعیف کنندگان فرهنگ انتظار و شهادت نسبت داده شده است هرچند که واژگان این چنینی را در شأن یک رییس جمهور نمی دانم ; حالا به هر دلیل و منطقی که باشد ; اما با کمال میل از جناب آقای دکتر احمدی نژاد و طرفداران ایشان و رسانه های هوادارشان بابت این اشتباه سهوی پوزش می طلبم .
باشد که صداقت و بی طرفی به رویه ی جاری در همه ی رسانه های پرقدرت کشورمان هم تبدیل شود . ان شاالله»

برنامه «دید در شب»‌ گفتگوهای چالشی رشیدپور با مهمانان برنامه به سبک و سیاق «هارد تاک» است و از سایت آپارات پخش می‌شود.

قسمت‌های اخیر « دید در شب» با حضور سحر قریشی، شهرام جزایری هم حواشی زیادی برای رضا رشیدپور، سازنده این برنامه به همراه داشته است.

روحانی: باید جلوی خشونت فکری و گفتمانی بایستیم/پیامبر هم مکلف به مشورت با مردم است

رئیس جمهور از وقوع 84 درصد خشونت، ترور و آدم کشی در دنیای اسلام اظهار تاسف کرد و گفت: باید جلوی خشونت فکری و گفتمانی بایستیم و تصویر منفی اسلام را در فضای مجازی و حقیقی بگیریم.

ایرنا نوشت: روحانی صبح یکشنبه در بیست و نهمین کنفرانس بین المللی وحدت اسلامی با بیان این که چه کسی از ویرانی سوریه و عراق جز اسرائیل و آن هایی که ضد مسلمانند، خوشحال هستند؟ افزود: 84 درصد خشونت ترور و آدم کشی متاسفانه در دنیای اسلام، در شمال آفریقا، خاورمیانه و غرب آسیا در حال رخ دادن است.
روحانی ادامه داد: مگر ما مسلمانان در برابر خون مسملانان مسئول نیستیم و نباید پاسخگو باشیم؟ آیا این قابل قبول است که پول نفت مسلمانان را به آمریکا بدهیم، موشک بخریم و بر سر مسلمانان بریزیم؟
وی با یادآوری آیه  انما المومنون اخوه اضافه کرد: امروز ولایتی را در میان مسلمین و مومنین مشاهده می کنیم؟ چه شده است ما را که در برابر این همه کشتار و خونریزی سکوت کرده ایم؟
رئیس جمهور اظهار داشت: آیا این برای دنیای اسلام شرم نیست که مسلمان ها و بچه های کوچک از میان آب سرد، رودخانه، دریاچه و دریا به پناه یک کشور غیر اسلامی بروند و آن کشور غیر اسلامی هم آن ها را پشت دروازه نگاه دارد؟
روحانی تصریح کرد: آیا اگر پیامبر و اصحاب پیامبر(ص) در میان ما بودند این فاجعه بزرگ را تحمل می کردند؟ ما باید از خشونت فکری و گفتمانی کار را آغاز کنیم، باید جلوی خشونت فکری و گفتمانی بایستیم و باید تصویر منفی اسلام را در فضای مجازی و حقیقی دنیای امروز بگیریم.
روحانی ادامه داد: ظلم بزرگ تنها بر مسلمان ها نیست، تنها بر مردم لیبی نیست، تنها بر مردم سوریه، عراق و یمن نیست که بزرگترین ظلم بر چهره اسلام رحمانی است.

رئیس جمهور با اشاره به آیه 'ما ارسلناک الا رحمه للعالمین' افزود: این پیامبر، پیامبر عظیم الشان و دین، دین رحمت و دینی است که آغاز هر نماز و قرائتش با نام خدای رحمان و رحیم است و پایان این نماز با سلام، صلح و دوستی تمام می شود.
روحانی اضافه کرد: این دین، دین محبت و برادری است، دینی که پیامبرش نسبت به مردمش دستور می یابد، دینی که پیامبر عظیم الشان مکلف به عفو، بخشایش، طلب آمرزش و مشورت با مردم و سخن گفتن با مردم می شود، او که اشرف مخلوقات عالم و متصل به وحی بود و تمام زندگی اش حسن خلق بود.

رئیس جمهور افزود: اسلام همان حسن خلق است و پیامبر(ص) بعثت خود را برای حسن خلق اعلام کرد .
روحانی ادامه داد: در برابر جهان این چنینی، راهی نداریم جز آنکه ما مسلمانان دست به دست هم دهیم، همه کشورهای اسلامی این منطقه و خارج منطقه را دعوت می کنم، حتی آنهایی که تا امروز بر سر همسایگان خود بمب و موشک زده اند که دست بردارید و راه صحیح را برگزینید.
وی اضافه کرد: ببینیم وضع مسلمانان چگونه است؟ در یک سال گذشته چقدر از آمریکا بمب و موشک خریدید؟ اگر همان پولها را درمیان فقرای مسلمانان تقسیم می کردید، دیگر شب گرسنه ای بر بستر بالین خود نمی رفت.
رئیس جمهور اظهار داشت:اگر گروهک هایی مثل داعش سرباز گیری می کنند، عاملش فقر مادی و فرهنگی است؛ بنابراین بیاییم فقر فرهنگی و مادی را در جامعه ازبین ببریم.
روحانی گفت: سالها و سالها از وحدت سخن گفتیم، مگر وحدت دنیای اسلام بدون اتصال اقتصادی دنیای اسلامی امکان پذیر است؟ ما اقتصادمان به دنیای غیر اسلام وابسته است و فرهنگ و دانشگاهمان نیز همینطور به غیر از اسلام متصل است.
روحانی اضافه کرد: مگر می شود علم و دانش ما به دنیای غیر اسلام متصل باشد، آن گاه از وحدت و اتحاد و برادری سخن بگوییم؟ مگر با کلام برادری ایجاد می شود؟ مگر پیغمبر اسلام(ص) در مدینه فقط با کلام حکومت کرد؟ مگر مسلمانها در صدر اسلام که پرچم علم و توسعه علمی را در عالم به اهتزاز درآوردند چگونه سخن گفتند؟
وی گفت: ما با کلاممان، گفتمانمان، تبلیغمان، عالمان دینی، صاحبان منبر، صاحبان تریبون، مدرسان دانشگاهها، حوزه های علمیه بیاییم و کاری کنیم تا در برابر تروریسم سد ایجاد کنیم.

رئیس جمهور با تاکید بر اینکه ترور و تروریسم با بمب از بین نمی رود، اظهار داشت: ما با تغییر گفتمان باید مسیر تروریسم را از بین ببریم، در همین ایران ما یک روزی حاکمانی بر کشور ما به نام مغول مسلط شدند، عالمان را کشتند و مسجدها را ویران کردند.
روحانی افزود: اما موقعی که فرهنگ گفتمانی ایران توسط عالمان، محققان، حکیمان، فقیهان و عارفان مسلط شد و در دربار همین مغولان عارفان و فیلسوفان و فقیهان جمع شدند؛ این مغول مروج احکام رحمت اسلام شد و همین مغول، سازنده مساجد بزرگ اسلامی شد.
وی خاطرنشان کرد: ما باید فکر جوان های دنیای امروز را تصرف کنیم، امروز بزرگترین وظیفه ای که بر دوش داریم تصحیح تصویر اسلام در افکار عمومی جهانیان است.
رئیس دولت تدبیر و امید خاطرنشان کرد: به تعبیر امام راحل ما امام خمینی که فرمود در برابر افکار عمومی دنیا هیچ قدرتی نمی تواند بایستد، اگر خدای ناکرده در دنیای امروز افکار عمومی اسلام را از دیدگاه خشونتی که در منطقه قرار می گیرد ببینند، چگونه می توان افکار عمومی دنیا را در مسیر و سیره ای که پیامبر عظیم الشان اسلام(ص) برای ما قرار داده بود، قرار دهیم؟

روحانی اضافه کرد: از روز اول به دنیا گفته ایم راه ما جهان عاری از خشونت است و در این دولت گفته ایم که هر مشکلی در هر حدی باشد، پای میز مذاکره و گفتمان قابل حل است.
وی یادآور شد: ما توانستیم با مذاکره و منطق در برابر قدرت های بزرگ جهانی اختلاف و معضلی که سال ها در میان ما و آنها در حال تشدید بود را مهار کنیم و پای میز مذاکره توانستیم پیچیده ترین مسئله سیاسی بین المللی را به راه حلی بکشانیم که به نفع همه طرفهای مذاکره کننده، منطقه و جهان باشد.
روحانی گفت:ما توانستیم به دنیا ثابت کنیم بعد از 12 سال گفت و گو و تهمت هایی که بر ما روا داشتند، همسایگان ما را از ما ترساندند و گفتند ایران در مراکز مخفی مشغول ساختن بمب های اتمی است، چه نشسته اید، همسایه های ما را، دوستان و رقبای ما را ترساندند و خصم ما را تحریک کردند، بعد از 12 سال معلوم شد جمهوری اسلامی ایران به کسی درغ نمی گوید و آنچه گفته، راست بوده است.
رئیس جمهور ادامه داد: بعد از 12 سال آژانس اعلام کرد در ایران مرکز مخفی برای غنی سازی اورانیوم وجود ندارد و مواد هسته ای ایران در مسیر نظامی انحرافی پیدا نکرده است و به دنیا اعلام کردند پرونده گذشته ایران به طور کامل بسته است و از این پس به آینده می نگریم.
روحانی گفت: می توان با منطق و استدلال دنیای بزرگ امروز را به منطق، راه حق و مسیر درست کشاند، پس می توان در دنیای امروز مشکلات عظیم و پیچیده را با مذاکره حل و فصل کرد.
وی ادامه داد: اگر می توانیم با 6 قدرت جهانی، برجام را خلق کنیم، چرا نتوانیم از این مدل برای حل معضلات خود استفاده کنیم؟ پای میز مذاکره باهم سخن گفتن و مذاکره کردن. فکر نکنیم گروهک های تروریستی به نفع کسی یا کشوری خواهد بود.

وی ادامه داد: فکر نکنیم اگر با رهبر کشوری مخالف هستیم با بمب و موشک می توانیم رهبری آن کشور را عوض کنیم، باید بدانیم آینده کشورها به دست ملت هاست، به دست مردم آن کشور است و هیچ قدرت خارجی نمی تواند برای آینده حکومت یک ملتی تصمیم بگیرد.
رئیس جمهور تاکید کرد: همه بیاییم در برابر قدرت ملت سر تواضع فرود آورده و به مردم کمک کنیم، مگر امکان پذیر است در کشوری مرکز آن حکومت را تضعیف کرده و مدعی مبارزه با ترریسم باشیم، آیا شدنی و امکان پذیر است؟
روحانی گفت: اگر امروز می خواهیم به ندای پیامبر اسلام(ص) پاسخ مثبت دهیم، فریاد ما و عالمان، بزرگان، فرهیختگان، فریاد وحدت، پایان خشونت، معرفی اسلام رحمانی، معرفی سیره پیامبر(ص) برای جهانیان و بالاخره در نهایت به هم نزدیک شدن، دست به دست هم دادن برای آینده دنیای اسلامی که به نفع همه ملت های اسلامی است، باشد.
وی افزود: کار کردن ما قبل از دیگران باید برای هم باشد، تجربه علمی را تقدیم هم کنیم و قبل از دیگران روابط اقتصادی را با دنیای اسلامی برقرار کنیم. به فکر فقرای دنیای اسلام باشیم و چهره واقعی اسلام را در عمل، زبان و گفتمان به جهانیان معرفی کنیم؛ این کار گرچه دشوار است اما هم شدنی است و هم وظیفه ماست.
رئیس جمهور ادامه داد: امام بزرگوار، ما را به وحدت دعوت کرد و این هفته را هفته وحدت نام گذاری کرد؛ هفته ای که می تواند همه مذاهب و فرق اسلامی را تحت نام، لوا و سیره پیامبر خاتم(ص) به هم نزدیک و نزدیک تر کند.
روحانی افزود: این هفته را مقام معظم رهبری بر وحدت، نزدیکی و برادری دنیای اسلام تاکید کردند، ما تنها هفته وحدت نداریم، باید همه روزهای ما روزهای وحدت باشد. همه ماه های ما باید ماه های وحدت باشد و با وحدت و اتحاد ماست که دشمنان اسلام از اهدافشان دور خواهند شد.

کاکایی: ترکیه نگران سهم خود در آینده سوریه است/ نزدیکی اردوغان به اسرائیل با هدف تضعیف مسکو است

سالهای زیادی نمی گذرد از روزهایی که اردوغان با سر و صدا کردن معروفش در اجلاس داووس بر سر شیمون پرز توجهات جهانی را به خود جلب کرد. برخی تحلیلگران بین الملل از حماقت اردوغان برای درگیر کردن بی مورد ترکیه با تل آویو سخن گفتند و جوامع عربی عکس او را چاپ و در تظاهرات های خود آن را بالا گرفتند. اردوغان یک شبه به چهره محبوب جامعه عربی به ویژه در غزه بدل شد. تنش های آنکارا و تل آویو پردامنه دنبال می شد و اردوغان استوار بر لزوم عذرخواهی و پرداخت غرامت از سوی اسرائیل تاکید می کرد. از آن روزها سالهای زیادی نگذشته است ولی حالا حرارت گرم شدن دوباره مناسبات ترکیه و آنکارا بیش از همه احساس می شود. پالس های مثبت در اظهارنظرها و واکنش های سران تل آویو و ترکیه به گوش می رسد. از سوی دیگر ترکیه تقریبا خود را در همه خاورمیانه و با تمام همسایگان و دوستانی که روزگاری نه چندان دور قرار بود تنش با آنها به صفر برسد دشمن کرده است. به عراق نیروی نظامی می فرستد، با ایران درگیری لفظی پیدا می کند، جنگنده روسی را منهدم می کند، اوضاع در سوریه که کاملا روشن و عیان است. اما پرسش کلیدی اینجاست که به راستی چرا اردوغان و داوود اوغلو چنین می کنند؟ چه راهبردی در پس این تغییر استراتژی نهفته است؟ سیامک کاکایی در گفتگو با خبرآنلاین معتقد است تغییر نظم منطقه ای و البته تغییر توازن سیاسی منطقه ای به ضرر ترکیه سبب شده آنکارا در سیاست های خاورمیانه ای خود تغییراتی را اعمال نماید تا از این طریق اوضاع را به سود خود تغییر دهد. اما راه این تغییر از مسیری که اردوغان در پیش گرفته می گذرد؟ پرسشی دشوار که بعید است پاسخش مثبت باشد. در ادامه مشروح گفتگوی خبرآنلاین با کارشناس مسائل ترکیه را می خوانید.  

سیاست خارجی ترکیه تغییرات زیاد و پر دامنه ای را تجربه کرده است. این تغییرات را چگونه تحلیل می کنید؟

همانطور که اشاره کردید دیپلماسی ترکیه در ماههای اخیر تحت شعاع وضعیت جدیدی قرار گرفته که توجه محافل سیاسی منطقه ای و بین المللی را به خود جلب کرده است.  بدان مفهوم که ترکیه از یکسو درگیر تنش با دو همسایه خود سوریه و عراق شده است و  از سوی دیگر کشمکش هایی با همسایگانی چون ایران پیدا کرده است و در عین حال اصطحکاک و تصادم منافع با بازیگران بین المللی در خاورمیانه هم دیده می شود و از سوی دیگر تغییر رویکردهایی در قبال بازیگران دیگر مانند روسیه و همچنین نسبت به اسرائیل مشاهده شده است. در عرصه داخلی درگیری ها بین نیروهای نظامی ترکیه و پ ک ک  در مناطق جنوب شرقی نگاه ها را به احتمال بروز و بازگشت ناآرامی ها در جنوب شرقی ترکیه جلب کرده است. شاید مجموعه این رخدادها بتواند تحلیلگر چرایی و چگونگی این تغییرات در سیاست خارجی ترکیه باشد. 

اما این پرسش مطرح است که آیا مجموعه تنش ها و اتخاذ شیوه نوین در رویکرد ترکیه نسبت به اسرائیل یک راهبرد سیاست خارجی ترکیه است یا آنکه تلاش برای خروج از تنگنای موجود در رویکرد منطقه ای این کشور ارزیابی می شود؟ 

در یک دهه اخیر تنش ها بین ترکیه و اسرائیل به ویژه پس از جریان مشهور داووس بالا گرفت و در ماجرای کشتی مرمره به طور جدی تیره تر شد و در سالهای اخیر همواره ترکیه خواستار عذرخواسی رسمی اسرائیل ار آنکارا شده است. ضمن اینکه  موضوع لغو محاصره غزه و البته پرداخت غرامت از سوی تل آویو برای آنکارا دیگر خواسته جدی این کشور برای عادی سازی روابط با این رژیم بوده است. بر این اساس  کمتر تصور می گردید که روابط ترکیه و تل آویو به یک مسیر گرمی برگردد. اما به نظر می رسد روند تحولات منطقه ای و ورود روسیه به عرصه معادلات سوریه سبب تغییر در نگرش ترکیه نسبت به مساسل منطقه ای شده است. در عین حال تنش های ترکیه با همسایگان و به ویژه ماجراجویی نظامی محدود ترکیه در عراق نگاه ها را از آن جهت به خود معطوف داشته است که این اقدامات چه ماحصلی برای آنکارا دارد.

 آیا ورود ترکیه به چنین چالش هایی هزینه بیشتری را بر دستگاه دیپلماسی ترکیه و دولت این کشور نمی گذارد؟ 

به نظر می رسد که نگرانی ترکیه نسبت به آینده استراتژی این کشور در قبال سوریه و روابط با عراق و همچنین روند تقابلی و سیاست تقابلی با روسیه ـ آنکارا را بر آن داشته تا از گریزگاه هایی برای برون رفت از تارهای تنیده شده استفاده کند.   تحرک نظامی ترکیه در شمال عراق هم بخشی از این نگرش است اما در عین حال نوع رابطه ترکیه در منطقه کردستان عراق در شرایطی که تنش با بغداد افزایش پیدا کرده هم قابل تامل است. 

با این توضیحات شما فکر می کنید ذات نزدیکی ترکیه به اسرائیل راهبردی است یا تاکتیکی؟

در نگاه کلانتر چنین سیاست و رویکردهای ترکیه بر می آید که نگاه این کشور به سمت اسرائیل با هدف تحت شعاع قرار دادن حرکت و اقدامات روسیه است. ضمن انکه دولت مردان ترکیه به شدت نسبت به در حاشیه قرار گرفتن در آینده تحولات سوریه نگران هستند. 

برخی از تحلیلگران معتقدند از اساس این نزدیکی ترکیه به اسرائیل در تقابل با جمهوری اسلامی ایران تعریف می شود تا اینکه ناظر بر افزایش تنش های میان ترکیه و روسیه باشد. چرا که روسیه روابط گرمی با اسرائیل دارد و فقط ایران است که مناسبات تنش آلودی با تل آویو داشته است. در نتیجه نزدیکی به اسرائیل از سوی ترکیه می تواند بیشتر در جهت مقابله با تهران تحلیل و تبیین شود. 

از نگاه دیگر این نکته مورد توجه است که در شرایطی که موازنه سیاسی سوریه برهم خورده است  ترکیه با اتخاذ رویکرد نزدیکی به اسرائیل در صدد چینش جدید و تغییر در نوعی تغییر در موازنه منطقه ای است که بتواند با یار گیری و جلب حمایت های پشتیبیانی کننده آمریکا شرایط را در مسیری که می خوهد حرکت دهد. در واقع اوضاع در خاورمیانه تغییر کرده است و این تغییرات به سود ترکیه نبوده و نیست. در نتیجه آنکارا تلاش می کند این نظم جدید را دستخوش تغییر کند. برای این تغییر ساز و کارهای گسترده و متفاوتی هم وجود دارد. در شرایط کنونی صاحبان قدرت در آنکارا به این جمع بندی رسیده اند که یکی از اصلی ترین روش ها نزدیکی به تل آویو است.  

بر این اساس شما معتقدید اساس و ذات حرکت ترکیه به سمت اسرائیل را باید در تغییر در نظم جدید خاورمیانه تحلیل کنیم؟

دقیقا همینطور است. شما اگر به معادلات منطقه ای نگاهی داشته باشید می بینید که ترکیه در روابط خود با سوریه دچار چالش های اساسی شده است و هر آنچه سرمایه گذاری این کشور برای نتیجه دادن در بحران سیاسی و نظامی این کشور بی نتیجه باقی مانده است. از آنسو رقبای ترکیه بالعکس توانسته اند به موفقیت های فراوانی در این معادلات دست یابند. از سوی دیگر اوضاع در عراق هم برای ترکیه مساعد نبوده است. در نتیجه به نظر می رسد نقطه محوری و عطف در راهبردهای سیاست خارجی خاورمیانه ای ترکیه در بر هم خوردن توازن سیاسی در منطقه به زیان ترکیه باشد و مجموعه این سیاست ها را در این نقطه کانونی باید تحلیل و ارزیابی کرد.